Shilajit is een natuurlijk materiaal uit het hooggebergte dat als voedingssupplement wordt verkocht. Je ziet het vaak als een potje kleverige zwarte hars, met op het etiket een getal als "40% fulvinezuur". Hetzelfde materiaal bestaat ook als capsules of poeder.
Maar shilajit uit de ene bron is niet hetzelfde als uit de andere: herkomst en zuivering verschillen sterk per product. Daardoor zegt de naam alleen nog weinig. Twee dingen helpen dan: weten wat onderzoek bij mensen echt heeft gemeten, en weten hoe je een betrouwbaar potje herkent.
Wat voor materiaal is shilajit?
Shilajit is een natuurlijk, mineraal-organisch materiaal dat als voedingssupplement wordt aangeboden. Het is vaak donkerbruin tot zwart en harsachtig, met een kenmerkende geur.
Onder dat "mineraal-organische" zit een mix van organische stoffen en mineralen. Die mix ligt niet vast in een vaste receptuur, want het is een natuurproduct en geen fabrieksmatig samengestelde stof.
Het materiaal wordt al heel lang gebruikt, oorspronkelijk in traditionele geneeswijzen in Azië. Vandaag wordt het als voedingssupplement verkocht.
Het is geen CBD-product, geen medicijn en geen detoxmiddel. Bij CBDolie.nl valt het onder de voedingssupplementen, met dezelfde kwaliteits- en transparantiecontrole als bij CBD-producten.
Is shilajit hetzelfde als mumijo of mumia?
Shilajit, mumijo en asphaltum zijn verschillende namen voor hetzelfde supplementmateriaal. Mumia is iets anders: dat verwijst historisch naar mummiepoeder, terwijl shilajit en mumijo het mineraal-organische supplementmateriaal zijn.
Waar komt shilajit vandaan?
Shilajit komt uit hooggebergte, vooral uit gebieden als de Altai en de Himalaya. Het is een natuurlijk materiaal dat daar in de bergen voorkomt.
Precies die herkomst maakt het ingewikkeld: shilajit is niet eenduidig in oorsprong en samenstelling. Materiaal uit de ene regio kan flink verschillen van dat uit een andere, en ook de manier van zuiveren speelt mee.
Verschillende gebergtes en omstandigheden leveren materiaal met een andere samenstelling op. Twee potjes met hetzelfde etiket kunnen dus sterk uiteenlopend materiaal bevatten. Een test of analyse hoort bij één partij, niet bij een ander potje uit een andere bron.
Daardoor kan dezelfde vermelding, zoals "40% fulvinezuur", net zo goed op een zorgvuldig gezuiverd product staan als op een ongetest potje. De tekst op het etiket vertelt je niet welk van de twee je in handen hebt.
Zo bekeken is "waar komt het vandaan" geen bijzaak, maar de eerste vraag die telt. Zonder informatie over herkomst en bewerking zegt een naam op een potje weinig.
Waar is shilajit goed voor?
Mensen gebruiken shilajit vooral voor energie en vitaliteit, testosteron en libido, focus, sport en herstel, en tegen veroudering. In de ayurveda valt het onder de rasayana's, een groep middelen die in die traditie als versterkend gelden. Voor een deel van die thema's bestaat onderzoek bij mensen, en dat vertelt een precies verhaal.
Juist voor energie, libido, focus en veroudering, veelgenoemde redenen, ontbreekt goed onderzoek bij mensen. Wat wél is gemeten: testosteron bij mannen, botdichtheid bij vrouwen en krachtverlies bij sporters.
Wat doet shilajit voor mannen?
Bij mannen van 45 tot 55 jaar mat één studie uit 2016 een hoger testosteron na negentig dagen shilajit. Het was een studie met loting en een nepmiddel: niemand wist wie het echte middel kreeg. Dat is een sterke opzet, omdat verwachting en toeval zo min mogelijk meespelen.
Er deden 96 gezonde mannen mee, verdeeld over twee groepen van 48. Vijfenzeventig van hen maakten de negentig dagen af. De ene groep van 38 nam twee keer per dag 250 milligram gezuiverd shilajit, de andere 37 kregen het nepmiddel.
In de shilajit-groep lagen het totale en het vrije testosteron na negentig dagen hoger dan bij het nepmiddel. Dat gold ook voor DHEAS, een lichaamseigen hormoon.
Libido, erectie en vruchtbaarheid heeft deze studie niet gemeten; die thema's leunen op traditie en gebruikservaring. Het blijft één studie met één product; bij jongere mannen is het niet onderzocht.
Wat doet shilajit voor vrouwen?
Bij vrouwen na de overgang met botverlies bleef de botdichtheid in een studie uit 2022 beter op peil dan met een nepmiddel. Botdichtheid zegt hoe stevig het bot is; osteopenie is botverlies, een voorstadium van botontkalking. De studie duurde 48 weken en had dezelfde sterke opzet: loting, nepmiddel, niemand wist wie wat kreeg.
Er deden 60 vrouwen van 45 tot 65 jaar mee, verdeeld over drie groepen. De ene groep kreeg een nepmiddel, de andere twee kregen dagelijks 250 of 500 milligram shilajit-extract met een vaste, gecontroleerde samenstelling. De botdichtheid van lendenwervels en heuphals werd gemeten bij de start, na 24 en na 48 weken.
Bij het nepmiddel daalde de botdichtheid gestaag, zoals na de overgang gebruikelijk is. In beide shilajit-groepen bleef ze duidelijk beter behouden, en bij 500 milligram het meest. Ook bloedwaarden voor botafbraak, ontsteking en oxidatieve stress, een vorm van slijtage in cellen, vielen in de shilajit-groepen gunstiger uit.
Het blijft één studie met één extract bij vrouwen met botverlies; hormonen en libido zijn bij vrouwen niet gemeten. Bijwerkingen zijn apart onderzocht: in een studie van veertien weken kregen 30 van 45 vrouwen shilajit, zonder gemelde bijwerkingen. Wat dat wel en niet zegt, lees je bij Shilajit gebruiken: dosering volgens etiket, veiligheid en wanneer je oppast.
Helpt shilajit bij energie, sport en vermoeidheid?
Eén studie uit 2019 zag bij jonge, gezonde mannen minder krachtverlies na vermoeiende inspanning. Dat verschil was er bij de sterkste helft van de deelnemers. Het ging om weerstand tegen vermoeidheid van de spieren, niet om meer energie in het dagelijks leven.
Ook hier bepaalde loting de groepen en wist niemand wie het echte middel kreeg. Er deden 63 jonge mannen mee, verdeeld over drie groepen van 21. Zij kregen acht weken lang een nepmiddel, 250 milligram of 500 milligram per dag.
Bij die sterkste helft was het krachtverlies met 500 milligram het kleinst. Het lag lager dan met 250 milligram en lager dan met het nepmiddel. De lage dosering deed het niet beter dan het nepmiddel.
In diezelfde groep lag ook een bloedwaarde lager die op afbraak van bindweefsel wijst. Het is één studie bij één soort inspanning; of je er energieker van wordt, is niet gemeten.
Is shilajit een antioxidant of adaptogeen?
Shilajit wordt vaak een antioxidant en een adaptogeen genoemd. Een antioxidant is een stof die cellen kan helpen beschermen tegen een vorm van slijtage door zogeheten vrije radicalen. Een adaptogeen is een kruid of stof waarvan in traditionele geneeswijzen wordt gezegd dat het het lichaam helpt beter met stress om te gaan.
Die twee termen komen vooral uit labproeven en dieronderzoek. Een overzichtsartikel uit 2014, waarin een onderzoeker eerder werk samenvat, en achtergrondonderzoek uit 2012 gebruiken ze.
Ze leunen deels op labmetingen zoals de ORAC-test, die de antioxidantwaarde van een stof in een reageerbuis bepaalt. De onderzoekers tekenen er zelf bij aan dat er nog weinig goede studies met mensen zijn.
Sinds die overzichten is er wel iets bij mensen gemeten. De botstudie uit 2022 zag bij vrouwen lagere bloedwaarden voor oxidatieve stress en ontsteking. Dat past bij het antioxidant-idee, maar het is één studie.
Datzelfde onderzoek uit 2012 noemt shilajit daarnaast mogelijk interessant voor denken en geheugen. Ook dat komt uit review- en labwerk, niet uit degelijk onderzoek met mensen.
Hoeveel zegt dit onderzoek?
Elk type bewijs zegt iets anders. Een studie meet iets bij een bepaalde groep, onder bepaalde omstandigheden. Dat een studie iets zag, betekent niet dat shilajit hetzelfde bij jou doet.
Klantbeoordelingen en ervaringen van gebruikers zijn weer iets anders: die beschrijven een gevoel, geen bewijs. Een labtest is iets anders dan een kleine studie bij mensen, en een samenstellingsanalyse zegt weer iets anders dan traditie:
| Type bewijs | Wat zegt het wel? | Wat zegt het niet? |
|---|---|---|
| Laboratorium- en dieronderzoek | Er zijn aanwijzingen en een reden om verder te kijken | Nog niet dat hetzelfde bij mensen gebeurt |
| Kleine studie bij mensen | Iets gemeten bij een specifieke groep | Niet dat het voor iedereen zo werkt |
| Labrapport of samenstelling | Wat erin zit en of het zuiver is | Niets over of het werkt |
| Traditioneel gebruik | Dat mensen het al lang gebruiken | Geen wetenschappelijk bewijs van werking |
Voor mannen van middelbare leeftijd en vrouwen na de overgang is dit de sterkste aanwijzing die er voor shilajit bestaat. Voor libido, focus en veroudering blijft het gat tussen verwachting en meting groot. Zodra je weet welk soort bewijs achter een uitspraak zit, zie je meteen hoeveel die uitspraak waard is.
Welke EU-status heeft shilajit als voedingssupplement?
Shilajit en mumijo gelden in de EU-context als (ingrediënt in) voedingssupplementen; voor dat gebruik worden ze niet als "novel food" behandeld. Bij andere voedseltoepassingen kan de status anders liggen.
"Novel food" is een EU-term voor nieuwe voedingsmiddelen die soms eerst extra beoordeeld moeten worden. De Europese lijst hiervoor, de Novel Food-catalogus, is niet bindend en kan veranderen.
Deze context zegt iets over de supplementstatus, niet over werking, en geldt niet als advies over andere toepassingen. Voor jou als koper is het vooral een reden om op herkomst en transparantie te letten, niet op grote beloftes.
Gebruik shilajit alleen volgens het etiket. Overleg eerst met arts of apotheker bij zwangerschap, borstvoeding, medicatie, kinderen of medische aandoeningen.
Welke stoffen zitten van nature in shilajit?
Van nature bestaat shilajit vooral uit humusstoffen: donkere organische stoffen die in de natuur ontstaan als plantaardig materiaal heel langzaam afbreekt. Fulvinezuur is daarvan de bekendste. Daarnaast zitten er mineralen in, en een groep stoffen die dibenzo-alfa-pyronen heet en die kenmerkend is voor shilajit.
Grofweg bestaat shilajit voor het grootste deel uit dat organische materiaal. Fulvinezuur zit er meestal voor 15 tot 20 procent in, plus een kleiner deel mineralen. Zo'n lijst ziet er compleet uit, maar hij bewijst niets over werking.
Een ingrediëntenlijst laat zien wat erin zit, niet wat shilajit met je lichaam doet. Het getal "40% fulvinezuur" op een potje werkt net zo: het beschrijft de samenstelling, geen werking. Wat zo'n fulvinezuurpercentage precies wel en niet zegt, hangt vooral af van hoe en waarmee het is gemeten.
Welke vormen bestaan er: resin, capsules of poeder?
Shilajit wordt aangeboden als resin, als capsules en als poeder. Resin is de kleverige harsvorm, met een uitgesproken smaak en geur; capsules en poeder zijn voor veel mensen vooral makkelijker in het gebruik.
De vorm alleen bewijst geen betere werking. Wat wél kan verschillen, zijn gebruiksgemak, smaak, eventuele hulpstoffen, de duidelijkheid van het etiket en de controleerbare productinformatie.
Welke vorm bij je past, is daarom vooral een kwestie van voorkeur, niet van een sterker effect. In de vergelijking van resin, capsules en poeder lees je waarin de vormen echt van elkaar verschillen. Hoe je het gebruikt en waar je op let, lees je in Shilajit gebruiken: dosering volgens etiket, veiligheid en wanneer je oppast.
Waar let je op bij kwaliteit, zuivering en transparantie?
Bij shilajit krijgt de naam pas waarde naast de herkomst, de zuivering en een labrapport. Het materiaal verschilt per bron, en er kunnen zware metalen in zitten, dus controleerbare feiten wegen zwaarder dan een mooie belofte op het etiket.
Denk aan waar het vandaan komt, of het gezuiverd is, een batchnummer en een labrapport. Een aanbieder die dat laat zien geeft je iets om na te kijken; een potje met alleen grote beloftes op het etiket niet. Hoe je kwaliteit aan een labrapport afleest, bepaalt uiteindelijk wat je over een partij zeker weet.
Zo kom je terug bij dat potje zwarte hars met "40% fulvinezuur" op het etiket. Dat getal, en de naam shilajit, betekenen pas iets als je weet waar het materiaal vandaan komt en hoe het is gecontroleerd.
Bij shilajit koop je geen kant-en-klare werkzame stof, maar een natuurproduct dat je op kwaliteit beoordeelt. Daarmee ís die kwaliteit het product.
Bronnen
CBDolie.nl verkoopt voedingssupplementen; daarom houden we productinformatie en gezondheidsinformatie strikt gescheiden. We baseren ons op de volgende bronnen:
- Europese Commissie, Novel Food consultation status (mumijo / shilajit).
- Europese Commissie, Novel Food Status Catalogue.
- Officiële EU-lijst met toegestane gezondheidsvermeldingen voor voeding (Europese Commissie).
- Carrasco-Gallardo et al., Shilajit: a natural phytocomplex with potential procognitive activity, International Journal of Alzheimer's Disease, 2012. (PMC)
- Stohs, S.J., Safety and efficacy of shilajit (mumie, moomiyo), Phytotherapy Research, 2014. (PubMed)
- Pandit et al., Andrologia, 2016. (PubMed)
- Das et al., Journal of the American College of Nutrition, 2019. (PubMed)
- Keller et al., Journal of the International Society of Sports Nutrition, 2019. (PubMed)
- Pingali et al., Phytomedicine, 2022. (PubMed)
- Hussain et al., Biological Trace Element Research, 2024. (PubMed)
